สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ให้ความสำคัญกับการเตรียมความพร้อมก่อนเปิดภาคเรียน โดยเฉพาะด้านความปลอดภัยของสถานศึกษา การดูแลนักเรียน การป้องกันเหตุฉุกเฉิน และการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้ปกครอง ชุมชน และสังคม ดังนั้น สถานศึกษาควรจัดทำ แผนเผชิญเหตุ Emergency Plan ให้ครอบคลุมบริบทของโรงเรียน เพื่อใช้เป็นแนวทางปฏิบัติเมื่อเกิดเหตุไม่ปลอดภัยหรือสถานการณ์ฉุกเฉิน

องค์ประกอบสำคัญของแผนเผชิญเหตุ Emergency Plan

1. ข้อมูลพื้นฐานของสถานศึกษา

ระบุข้อมูลทั่วไปของโรงเรียน ได้แก่ ชื่อสถานศึกษา ที่ตั้ง สังกัด จำนวนนักเรียน ครูและบุคลากร อาคารเรียน อาคารประกอบ พื้นที่เสี่ยง เส้นทางเข้า–ออก จุดรวมพล เบอร์โทรศัพท์ฉุกเฉิน และเครือข่ายความร่วมมือในพื้นที่ เช่น โรงพยาบาล สถานีตำรวจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำชุมชน และหน่วยกู้ภัย

2. การประเมินความเสี่ยงด้านความปลอดภัย

สถานศึกษาควรวิเคราะห์ความเสี่ยงให้สอดคล้องกับบริบทของโรงเรียน โดยครอบคลุมอย่างน้อย 4 กลุ่มภัย ได้แก่

• ภัยที่เกิดจากอุบัติเหตุ เช่น ไฟฟ้าลัดวงจร อาคารชำรุด อุบัติเหตุจากการเดินทาง
• ภัยจากความรุนแรง เช่น การทะเลาะวิวาท การกลั่นแกล้ง การบุกรุกพื้นที่โรงเรียน
• ภัยจากสุขภาพและโรคระบาด เช่น โรคติดต่อ ฝุ่นละออง PM 2.5 อาหารและน้ำไม่สะอาด
• ภัยจากธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เช่น พายุ น้ำท่วม อัคคีภัย แผ่นดินไหว หรือภัยพิบัติอื่น ๆ

3. มาตรการด้านความปลอดภัยของสถานศึกษา

จัดระบบดูแลความปลอดภัยตั้งแต่นักเรียนเดินทางออกจากบ้าน เข้าสู่โรงเรียน อยู่ในโรงเรียน และเดินทางกลับบ้าน โดยมีการจัดเวรครูดูแลหน้าโรงเรียน จุดรับ–ส่งนักเรียน ตรวจสอบรถรับ–ส่งนักเรียน และประสานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องในพื้นที่

4. การจัดอาคารสถานที่และสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัย

• ตรวจสอบอาคารเรียน ประตู หน้าต่าง รั้วโรงเรียน และระบบไฟฟ้าให้อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน
• สำรวจจุดเสี่ยง เช่น บ่อน้ำ สระน้ำ อาคารชำรุด พื้นที่ก่อสร้าง ต้นไม้ใหญ่ และทางเดินที่อาจเกิดอันตราย
• จัดให้มีป้ายเตือนภัย จุดรวมพล แผนผังเส้นทางอพยพ และอุปกรณ์ดับเพลิง
• ดูแลห้องน้ำ โรงอาหาร สนามเด็กเล่น และพื้นที่กิจกรรมให้สะอาด ปลอดภัย และถูกสุขลักษณะ

5. การดูแลโภชนาการและสุขภาพนักเรียน

จัดอาหารกลางวันที่มีคุณค่าทางโภชนาการเหมาะสมกับวัยของนักเรียน ผู้ประกอบอาหารต้องปฏิบัติตามหลักสุขาภิบาลอาหาร มีการดูแลภาชนะ อุปกรณ์ประกอบอาหาร น้ำดื่มสะอาด ห้องพยาบาล ยาเวชภัณฑ์เบื้องต้น และมีระบบคัดกรองสุขภาพนักเรียนอย่างสม่ำเสมอ

6. การป้องกันโรคและฝุ่นละออง PM 2.5

• คัดกรองสุขภาพนักเรียนก่อนเข้าเรียน
• ให้ความรู้เรื่องการล้างมือ การสวมหน้ากาก และการดูแลสุขอนามัยส่วนบุคคล
• ติดตามสถานการณ์ฝุ่นละออง PM 2.5 และปรับกิจกรรมกลางแจ้งตามความเหมาะสม
• ประสานโรงพยาบาลหรือหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่เมื่อพบสถานการณ์เสี่ยง

7. การป้องกันภัยจากยาเสพติดและอบายมุข

สถานศึกษาควรกำหนดพื้นที่โรงเรียนเป็นเขตปลอดบุหรี่ บุหรี่ไฟฟ้า เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ยาเสพติด การพนันออนไลน์ และอบายมุขทุกชนิด พร้อมสร้างความรู้ ความเข้าใจ และค่านิยมที่ถูกต้องให้แก่นักเรียน โดยบูรณาการความร่วมมือกับครู ผู้ปกครอง ชุมชน เจ้าหน้าที่สาธารณสุข ตำรวจ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

8. การป้องกันความรุนแรงในสถานศึกษา

• จัดทำข้อมูลกลุ่มนักเรียนที่มีแนวโน้มเสี่ยงเป็นพิเศษ
• กำหนดมาตรการเฝ้าระวังทั้งภายในและภายนอกโรงเรียน
• ตรวจสอบวัสดุ อุปกรณ์ หรือสิ่งของที่อาจนำมาใช้เป็นอาวุธ
• จัดระบบรักษาความปลอดภัยและช่องทางแจ้งเหตุฉุกเฉิน
• ฝึกทักษะการเอาตัวรอดและการขอความช่วยเหลือให้กับครูและนักเรียน

9. การป้องกันการพนันออนไลน์และภัยจากเทคโนโลยี

สถานศึกษาควรสำรวจปัญหาการพนันออนไลน์และภัยจากอินเทอร์เน็ต กำหนดแนวทางป้องกัน สร้างค่านิยม “ไม่เอาการพนันออนไลน์” ดูแลพฤติกรรมเสี่ยงของนักเรียน และประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเมื่อพบกรณีรุนแรง

10. การเสริมสร้างโอกาสในการเรียนรู้และภูมิคุ้มกัน

• จัดกิจกรรมเยี่ยมบ้านนักเรียนให้ครอบคลุม
• จัดกิจกรรมสอนซ่อมเสริมและส่งเสริมทักษะชีวิต
• จัดการเรียนรู้ที่หลากหลายตามความถนัดและความสนใจของผู้เรียน
• พัฒนาระบบแนะแนว Coaching และดูแลสุขภาพกาย–สุขภาพจิตของนักเรียน
• สร้างความรู้เท่าทันสื่อ เทคโนโลยี และภัยคุกคามทางออนไลน์

11. ด้านเครือข่ายและการสร้างความร่วมมือ

สถานศึกษาควรประสานเครือข่ายกับหน่วยงานระดับจังหวัด อำเภอ ตำบล ชุมชน หมู่บ้าน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อร่วมกันดูแลรักษาความสงบเรียบร้อยและความปลอดภัยของสถานศึกษา ทั้งในเวลาเรียนและนอกเวลาเรียน รวมถึงการดูแลความปลอดภัยระหว่างการเดินทางไป–กลับโรงเรียน

12. การจัดทำแผนป้องกันเหตุและแผนเผชิญเหตุ

• ประเมินความเสี่ยงด้านความปลอดภัยให้สอดคล้องกับบริบทของสถานศึกษา
• กำหนดมาตรการ แนวทางปฏิบัติ และผู้รับผิดชอบให้ชัดเจน
• จัดทำแผนเผชิญเหตุให้เป็นปัจจุบัน ครอบคลุมสถานการณ์ฉุกเฉินที่อาจเกิดขึ้น
• เผยแพร่แผนให้ครู นักเรียน บุคลากร และผู้ปกครองรับทราบ
• ฝึกซ้อมแผนเผชิญเหตุอย่างสม่ำเสมอ พร้อมประเมินผลและปรับปรุงแผน