สรุปคู่มือจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา เล่มที่ 3 สพฐ. พร้อม 6 ขั้นตอนจัดทำแผน 3–5 ปี และ Action Plan ประจำปี

📙 คู่มือ สพฐ. เล่มที่ 3

การจัดทำแผนพัฒนา
การจัดการศึกษาของสถานศึกษา

สรุปแนวทางการจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา ระยะ 3–5 ปี และแผนปฏิบัติการประจำปี (Action Plan) ตามแนวทางระบบประกันคุณภาพภายใน พร้อมขั้นตอน ตัวอย่างเค้าโครง และแบบฟอร์มโครงการ

📘 แผน 3–5 ปี ✅ 6 ขั้นตอน 📋 Action Plan 5 ขั้นตอน 📄 114 หน้า PDF

🔎 ทำไมสถานศึกษาต้องจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา?

แผนพัฒนาการจัดการศึกษาเป็นเครื่องมือสำคัญ ในการกำหนดทิศทางและเป้าหมายการพัฒนาโรงเรียน ให้สอดคล้องกับมาตรฐานการศึกษา สภาพปัญหา ความต้องการจำเป็น และบริบทของสถานศึกษา

ตามกฎกระทรวงการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561 สถานศึกษาต้องจัดทำแผนพัฒนา การจัดการศึกษาที่มุ่งคุณภาพตามมาตรฐาน และดำเนินงานตามแผนที่กำหนดไว้ โดยนำไปเชื่อมโยงกับระบบประกันคุณภาพภายใน การติดตามประเมินผล และการจัดทำรายงาน SAR

📊 แผนพัฒนาการจัดการศึกษา กับ Action Plan ต่างกันอย่างไร?

📘 แผนพัฒนาการจัดการศึกษา

ระยะเวลา: 3–5 ปี

เป็นแผนแม่บทที่กำหนดกรอบความสำเร็จ วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ กลยุทธ์ ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และแนวทางพัฒนาคุณภาพระยะกลาง

โครงการและกิจกรรมกำหนดเป็นกรอบ เพื่อให้เกิดความเชื่อมโยงต่อเนื่องหลายปี

📋 แผนปฏิบัติการประจำปี

ระยะเวลา: 1 ปี

เป็นแผนที่นำเป้าหมายและกลยุทธ์ จากแผนพัฒนาการจัดการศึกษา ลงสู่การปฏิบัติจริงในแต่ละปี

ระบุโครงการ กิจกรรม งบประมาณ ผู้รับผิดชอบ ระยะเวลาดำเนินงาน และวิธีติดตามประเมินผลอย่างชัดเจน

🧭 6 ขั้นตอนการจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา ระยะ 3–5 ปี

กดอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมในแต่ละขั้นตอนได้

ขั้นตอนที่ 01

👥 แต่งตั้งคณะทำงาน

แต่งตั้งคณะทำงานและกำหนดบทบาทหน้าที่ในการจัดทำแผน

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม

แต่งตั้งผู้แทนคณะกรรมการสถานศึกษา ครู นักเรียน ชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องตามความเหมาะสม พร้อมสร้างความรู้ความเข้าใจในการวางแผน และกำหนดความรับผิดชอบอย่างชัดเจน

ขั้นตอนที่ 02

📂 รวบรวมข้อมูลสารสนเทศ

รวบรวมข้อมูลสภาพภายในและภายนอกของสถานศึกษา

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม

รวบรวมข้อมูลนักเรียน ครู บุคลากร ทรัพยากร งบประมาณ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ผลการประเมินคุณภาพ หลักสูตร การจัดการเรียนรู้ สภาพชุมชน และนโยบายต่าง ๆ โดยใช้ข้อมูล ที่ถูกต้อง ครบถ้วน และเป็นปัจจุบัน

ขั้นตอนที่ 03

🔎 วิเคราะห์และประเมินศักยภาพของสถานศึกษา

วิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม

วิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายในและภายนอก โดยสามารถใช้ SWOT Analysis และ TOWS Matrix เพื่อเชื่อมโยงข้อมูล ไปสู่การกำหนดกลยุทธ์เชิงรุก เชิงแก้ไข เชิงป้องกัน และเชิงรับ ที่เหมาะสมกับสถานศึกษา

ขั้นตอนที่ 04

🎯 กำหนดทิศทางการจัดการศึกษา

ร่วมกันกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ และเป้าประสงค์

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม

วิสัยทัศน์ (Vision) คือภาพความสำเร็จในอนาคตที่ต้องการไปให้ถึง

พันธกิจ (Mission) คือบทบาทหน้าที่ที่จะดำเนินการให้วิสัยทัศน์เป็นจริง

เป้าประสงค์ (Goal) คือผลลัพธ์ที่สถานศึกษาคาดหวังให้เกิดขึ้น

ขั้นตอนที่ 05

📈 กำหนดกรอบกลยุทธ์การพัฒนา

กำหนดกลยุทธ์ ตัวชี้วัด ค่าเป้าหมาย และโครงการ

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม

กำหนดประเด็นกลยุทธ์ วัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์ ตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI) ค่าเป้าหมาย กลยุทธ์ริเริ่ม และโครงการหรือกิจกรรมหลัก ให้มีความสัมพันธ์กันและตอบสนอง ต่อมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา

ขั้นตอนที่ 06

📘 จัดทำรูปเล่มแผนพัฒนาการจัดการศึกษา

เรียบเรียงข้อมูลเป็นแผนระยะ 3–5 ปี พร้อมเสนอพิจารณา

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติม

จัดทำเอกสารแผนพัฒนาการจัดการศึกษา โดยประกอบด้วยบริบทสถานศึกษา การวิเคราะห์ศักยภาพ ทิศทาง กรอบกลยุทธ์ โครงการระยะ 3–5 ปี และแนวทางการบริหารแผนสู่การปฏิบัติ พร้อมบันทึกการให้ความเห็นชอบ

📚 ตัวอย่างองค์ประกอบของแผนพัฒนาการจัดการศึกษา

คู่มือ สพฐ. นำเสนอเค้าโครงแผนพัฒนา การจัดการศึกษาไว้ 6 ส่วนสำคัญ ดังนี้

ส่วนที่ 1 บริบทของโรงเรียน

ข้อมูลทั่วไป ข้อมูลนักเรียนและบุคลากร สภาพชุมชน ผลดำเนินงานและนโยบายที่เกี่ยวข้อง

ส่วนที่ 2 ผลการวิเคราะห์ศักยภาพสถานศึกษา

การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายในและภายนอก SWOT และกลยุทธ์ที่ได้จากการวิเคราะห์

ส่วนที่ 3 ทิศทางการจัดการศึกษา

วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ และประเด็นกลยุทธ์ของสถานศึกษา

ส่วนที่ 4 กรอบกลยุทธ์การพัฒนาคุณภาพการศึกษา

วัตถุประสงค์เชิงกลยุทธ์ ตัวชี้วัด ข้อมูลพื้นฐาน ค่าเป้าหมายรายปีและกลยุทธ์ริเริ่ม

ส่วนที่ 5 โครงการ/กิจกรรม ระยะ 5 ปี

โครงการ กิจกรรมสำคัญ งบประมาณแต่ละปี และผู้รับผิดชอบตามประเด็นกลยุทธ์

ส่วนที่ 6 การบริหารแผนไปสู่การปฏิบัติ

แนวทางควบคุม ติดตาม ประเมินผล และรายงานผลการดำเนินงาน

📌 ตัวอย่างเค้าโครงในคู่มือยังมีปก บันทึกความเห็นชอบ คำนำ สารบัญ และภาคผนวก ซึ่งสถานศึกษาสามารถปรับให้เหมาะสม กับบริบทและระยะเวลาของแผนได้

🔄 การจัดทำแผนกับวงจรคุณภาพ PDCA

P Plan

วางแผนพัฒนาคุณภาพ

D Do

ปฏิบัติตามแผนพัฒนาคุณภาพ

C Check

ตรวจสอบและประเมินผล

A Act

ปรับปรุงและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง

📋 5 ขั้นตอนการจัดทำแผนปฏิบัติการประจำปี (Action Plan)

เป็นการนำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาระยะ 3–5 ปี ไปปฏิบัติในแต่ละปี

วิเคราะห์แผนพัฒนาคุณภาพการศึกษาระยะ 3–5 ปี

ทบทวนวิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ กลยุทธ์ ตัวชี้วัด และค่าเป้าหมาย เพื่อกำหนดทิศทางการดำเนินงานประจำปี

ประมาณการงบประมาณรายรับของโรงเรียน

วิเคราะห์วงเงินงบประมาณแผ่นดิน เงินรายได้สถานศึกษา เงินบริจาค และรายรับอื่น ๆ

ประมาณการรายจ่ายงบประมาณ

วิเคราะห์รายจ่ายงานประจำตามโครงสร้าง โครงการตามกลยุทธ์ และงบกลางสำรองจ่าย

วิเคราะห์กำหนดโครงการตามแผนกลยุทธ์

คัดเลือกโครงการจากแผนพัฒนา ระยะ 3–5 ปี จัดทำรายละเอียดโครงการ และพิจารณาความเหมาะสมก่อนบรรจุในแผน

จัดทำร่างแผนปฏิบัติการประจำปี

สังเคราะห์ข้อมูลทั้งหมดเป็นเอกสาร Action Plan พร้อมโครงการ งบประมาณและแนวทางติดตามประเมินผล

💰 การวางแผนงบประมาณรายจ่าย

คู่มือแบ่งรายการรายจ่ายของสถานศึกษา สำหรับการวางแผนออกเป็น 3 กลุ่ม

🏫 งานประจำตามโครงสร้าง

งานวิชาการ งานบริหารทั่วไป งานบริหารงบประมาณ และงานบริหารบุคคล

📚 โครงการตามแผนกลยุทธ์

งบประมาณสำหรับโครงการและกิจกรรม ที่นำไปสู่เป้าหมายตามกลยุทธ์ของสถานศึกษา

🧾 งบกลางสำรองจ่าย

งบสำรองสำหรับงานหรือกิจกรรม ที่จำเป็นและอาจเกิดขึ้นระหว่างปี

📑 ตัวอย่างเค้าโครงแผนปฏิบัติการประจำปี

ส่วนที่ 1 บทนำ — ข้อมูลโรงเรียน สภาพปัจจุบันและผลดำเนินงานที่ผ่านมา
ส่วนที่ 2 ทิศทางและกลยุทธ์การจัดการศึกษา — วิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ และกลยุทธ์ประจำปี
ส่วนที่ 3 ประมาณการงบประมาณรายรับ–รายจ่าย — งบประมาณและการจัดสรรทรัพยากร
ส่วนที่ 4 รายละเอียดโครงการ — โครงการและกิจกรรมตามแผนปฏิบัติการประจำปี
ส่วนที่ 5 การกำกับ ติดตาม ประเมินผลและรายงาน — ปฏิทินติดตามและแบบรายงานผลโครงการ

📝 แบบฟอร์มโครงการในคู่มือมีอะไรบ้าง?

ภายในคู่มือมีตัวอย่างแบบฟอร์มโครงการ สำหรับนำไปศึกษาปรับใช้ โดยประกอบด้วย

ข้อมูลโครงการ แผนงาน มาตรฐานที่สนอง และผู้รับผิดชอบ
หลักการและเหตุผล
วัตถุประสงค์ของโครงการ
เป้าหมายเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ
กิจกรรม ขั้นตอนดำเนินงาน ระยะเวลา และผู้รับผิดชอบ
งบประมาณและรายละเอียดค่าใช้จ่ายแต่ละกิจกรรม
ตัวชี้วัดความสำเร็จ วิธีการวัด และเครื่องมือ
ผลที่คาดว่าจะได้รับ และการลงนามเสนอโครงการ/อนุมัติ

📌 คู่มือมีตัวอย่างโครงการ “พัฒนาและยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน” พร้อมรายละเอียดกิจกรรม การใช้งบประมาณ และการวัดประเมินผล เพื่อใช้ศึกษาแนวทางการเขียนโครงการ

✅ สรุปสำหรับผู้บริหารสถานศึกษาและคณะครู

แผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา เป็นเครื่องมือกำหนดทิศทางการพัฒนาคุณภาพระยะ 3–5 ปี ส่วนแผนปฏิบัติการประจำปีเป็นเครื่องมือ นำกลยุทธ์และเป้าหมายลงสู่การดำเนินงานจริง

การจัดทำแผนทั้งสองประเภทควรเชื่อมโยงกัน ตั้งแต่การวิเคราะห์ข้อมูล การกำหนดวิสัยทัศน์ พันธกิจ เป้าประสงค์ กลยุทธ์ ตัวชี้วัด โครงการ งบประมาณ และการประเมินผล เพื่อให้สถานศึกษาพัฒนาคุณภาพ ตามมาตรฐานการศึกษาได้อย่างต่อเนื่อง

📙 ศึกษาคู่มือฉบับเต็ม

การจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษาของสถานศึกษา คู่มือเล่มที่ 3 จากชุดพัฒนาระบบประกันคุณภาพการศึกษา จัดทำโดยสำนักทดสอบทางการศึกษา สพฐ.

แหล่งข้อมูล: สำนักทดสอบทางการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ | พิมพ์ พ.ศ. 2563
เรียบเรียงสรุปสาระสำคัญเพื่อเผยแพร่ความรู้

การจัดทำแผนพัฒนา
การจัดการศึกษาของสถานศึกษา

🔎 ทำไมสถานศึกษาต้องจัดทำแผนพัฒนาการจัดการศึกษา?