คู่มือประเมินผลการปฏิบัติงานด้านการเงิน การบัญชีของสถานศึกษา
สำหรับสถานศึกษาที่ปฏิบัติตามระบบควบคุมทางการเงินของหน่วยงานย่อย พ.ศ. 2544
รวม 10 ประเด็น คะแนนเต็ม 100 คะแนน พร้อมแบบประเมินและแนวทางจัดทำรายงาน
สรุปความรู้โดย อาจารย์โกสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยกลุ่มตรวจสอบภายใน จัดทำคู่มือแนวการประเมินผลการปฏิบัติงานด้านการเงิน การบัญชีของสถานศึกษา พ.ศ. 2567 สำหรับสถานศึกษาที่ปฏิบัติตามระบบควบคุมทางการเงินของหน่วยงานย่อย พ.ศ. 2544
คู่มือใช้เป็นเครื่องมือประเมินตนเอง (Self Assessment) เพื่อให้สถานศึกษาตรวจสอบความถูกต้องของการบริหารเงิน การรับจ่าย การเก็บรักษาเงิน การจัดทำทะเบียน และรายงานทางการเงิน พร้อมนำผลการประเมินไปพัฒนาการปฏิบัติงานให้ถูกต้องตามระเบียบ
🔎 ข้อมูลสำคัญของการประเมิน
1. ระบบควบคุมทางการเงินของหน่วยงานย่อย พ.ศ. 2544 คืออะไร?
เป็นระบบที่กรมบัญชีกลางกำหนดขึ้น เพื่อให้หน่วยงานย่อยใช้ควบคุมเงินประเภทต่าง ๆ ที่อยู่ในความรับผิดชอบ โดยลดภาระการบันทึกบัญชีเมื่อเปรียบเทียบกับระบบบัญชีหน่วยงานย่อย พ.ศ. 2515
ระบบดังกล่าวใช้การบันทึกรายการรับและจ่ายเงินในทะเบียนคุมตามประเภทเงิน และนำยอดคงเหลือมาแสดงในรายงานทางการเงิน เพื่อให้ทราบฐานะเงินคงเหลือของสถานศึกษา
ประเภทเงินที่เกี่ยวข้อง
- เงินงบประมาณ
- เงินรายได้แผ่นดิน
- เงินนอกงบประมาณ เช่น เงินรายได้สถานศึกษา เงินลูกเสือ เนตรนารี ยุวกาชาด และเงินกองทุนที่เกี่ยวข้อง
2. เกณฑ์ประเมินงานการเงินและบัญชี 10 ประเด็น
| ที่ | ประเด็นการประเมิน | คะแนน |
|---|---|---|
| 1 | การบริหารเงินของสถานศึกษา | 10 |
| 2 | การควบคุมเงินคงเหลือ | 20 |
| 3 | การเก็บรักษาเงิน | 5 |
| 4 | การควบคุมการรับเงิน | 10 |
| 5 | การควบคุมการจ่ายเงิน | 20 |
| 6 | การจัดทำบัญชี | 17 |
| 7 | การจัดทำรายงานการเงิน | 5 |
| 8 | การตรวจสอบรับจ่ายประจำวัน | 3 |
| 9 | การควบคุมเงินยืม | 5 |
| 10 | การควบคุมใบเสร็จรับเงิน | 5 |
| รวมคะแนน | 100 | |
ด้านที่มีน้ำหนักมากที่สุดคือการควบคุมเงินคงเหลือ และการควบคุมการจ่ายเงิน ด้านละ 20 คะแนน รองลงมาคือการจัดทำบัญชี 17 คะแนน
3. ระดับผลการประเมิน
ผลการประเมินช่วยให้สถานศึกษาทราบจุดแข็งและจุดที่ต้องปรับปรุง พร้อมใช้ข้อมูลประกอบการวางแผนพัฒนาระบบการควบคุมทางการเงิน
4. ขั้นตอนประเมินตนเองของสถานศึกษา
ศึกษาหัวข้อประเมินทั้ง 10 ประเด็น และจัดเตรียมเอกสารด้านการเงินและบัญชี
ตรวจสอบรายการตามเกณฑ์ และบันทึกผลว่ามี/ใช่ หรือไม่มี/ไม่ใช่
บันทึกคะแนนที่ได้รับในแต่ละข้อ รวมคะแนนเต็ม 100 คะแนน
แสดงคะแนนรวมและระดับผลประเมินตามรูปแบบที่กำหนด
จัดส่งผลประเมินตามแนวทางของคู่มือ และนำข้อค้นพบไปปรับปรุงการปฏิบัติงาน
5. เจาะลึกแนวทางประเมินทั้ง 10 ด้าน
1. การบริหารเงินของสถานศึกษา — 10 คะแนน
พิจารณาการจัดทำแผนปฏิบัติการประจำปีให้สอดคล้องกับภารกิจ นโยบาย และจุดเน้นของ สพฐ. โดยครอบคลุมแหล่งเงินทุกประเภทในความรับผิดชอบ
- จัดทำแผนปฏิบัติการประจำปี
- ได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน
- มีทะเบียนหรือเอกสารควบคุมค่าใช้จ่ายโครงการ
- ติดตามการดำเนินงานอย่างน้อยทุกภาคเรียน
- จัดทำรายงานผลการดำเนินงาน
2. การควบคุมเงินคงเหลือ — 20 คะแนน
ตรวจสอบรายงานเงินคงเหลือประจำวัน ให้ตรงกับทะเบียนคุมแต่ละประเภท เงินสด สมุดคู่ฝากธนาคาร และสมุดคู่ฝากส่วนราชการผู้เบิก
เน้นการตรวจสอบว่ามีเงินคงเหลืออยู่จริงและมีหลักฐานที่สามารถสอบทานได้
3. การเก็บรักษาเงิน — 5 คะแนน
ตรวจสอบคำสั่งแต่งตั้งกรรมการเก็บรักษาเงิน การตรวจนับและเก็บรักษาเงินสด ตลอดจนวงเงินที่อนุญาตให้เก็บรักษาตามประเภทของเงิน
การเก็บรักษาเงินต้องพิจารณาระเบียบและหนังสือสั่งการของเงินแต่ละประเภทประกอบด้วย
4. การควบคุมการรับเงิน — 10 คะแนน
ตรวจสอบการมอบหมายผู้ทำหน้าที่รับเงิน การออกใบเสร็จรับเงิน การระบุรายการรับเงินให้ครบถ้วน และการสรุปยอดรายรับประจำวัน
5. การควบคุมการจ่ายเงิน — 20 คะแนน
ตรวจสอบการใช้จ่ายเงินให้ตรงตามวัตถุประสงค์ ระเบียบ และหลักเกณฑ์ของเงินแต่ละประเภท โดยต้องมีผู้มีอำนาจอนุมัติ มีหลักฐานประกอบการจ่ายครบถ้วน และจ่ายแก่เจ้าหนี้หรือผู้มีสิทธิอย่างถูกต้อง
- เงินอุดหนุนและเงินรายได้สถานศึกษา
- เงินโครงการอาหารกลางวันและเงินกองทุนที่เกี่ยวข้อง
- เงินลูกเสือ เนตรนารี และยุวกาชาด
- เงินสนับสนุนจากกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา
6. การจัดทำบัญชี — 17 คะแนน
ตรวจสอบทะเบียนคุมที่เกี่ยวข้องให้ครบถ้วน ถูกต้อง และเป็นปัจจุบัน โดยเฉพาะ
- ทะเบียนคุมเงินนอกงบประมาณ
- ทะเบียนคุมการรับและนำส่งเงินรายได้แผ่นดิน
- ทะเบียนคุมเงินนอกงบประมาณ – เงินฝาก
- ทะเบียนคุมหลักฐานขอเบิก
- ทะเบียนเงินฝากธนาคารประเภทกระแสรายวัน
- สมุดคู่ฝากส่วนราชการผู้เบิก
ผู้อำนวยการสถานศึกษาหรือผู้ได้รับมอบหมายมีหน้าที่ตรวจสอบการบันทึกรายการเคลื่อนไหวตามระบบควบคุมทางการเงิน
7. การจัดทำรายงานการเงิน — 5 คะแนน
ตรวจสอบรายงานเงินคงเหลือประจำวัน รายงานการเงินประจำเดือน งบเทียบยอดเงินฝากธนาคาร และรายงานการรับ–จ่ายเงินรายได้สถานศึกษาประจำปีงบประมาณ
คู่มือกำหนดให้ส่งรายงานการเงินประจำเดือนแก่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป และรายงานรับ–จ่ายเงินรายได้สถานศึกษาภายใน 30 วันนับแต่สิ้นปีงบประมาณ
8. การตรวจสอบรับจ่ายประจำวัน — 3 คะแนน
ตรวจสอบการแต่งตั้งหรือมอบหมายผู้ตรวจสอบรับจ่ายประจำวัน และการตรวจทานรายการรับเงิน จ่ายเงิน กับหลักฐานและทะเบียนคุมต่าง ๆ
9. การควบคุมเงินยืม — 5 คะแนน
ตรวจสอบสัญญาการยืมเงิน การอนุมัติ ประมาณการค่าใช้จ่าย การส่งใช้เงินยืม การควบคุมลูกหนี้ และการติดตามกรณีค้างส่งใช้เกินกำหนด
- การเดินทางไปราชการ ส่งใช้ภายใน 15 วันนับแต่กลับมาถึง
- การปฏิบัติราชการอื่น ส่งใช้ภายใน 30 วันนับแต่ได้รับเงิน
ระยะเวลาดังกล่าวเป็นข้อกำหนดที่ปรากฏในคู่มือ ควรตรวจสอบระเบียบที่มีผลใช้บังคับในปัจจุบันควบคู่กัน
10. การควบคุมใบเสร็จรับเงิน — 5 คะแนน
ตรวจสอบการจัดทำทะเบียนคุมใบเสร็จรับเงิน การใช้ใบเสร็จตามปีงบประมาณ การยกเลิกใบเสร็จที่ลงรายการผิดพลาด และการจัดทำรายงานการใช้ใบเสร็จรับเงิน
คู่มือกำหนดให้รายงานการใช้ใบเสร็จรับเงินเมื่อสิ้นปีงบประมาณ อย่างช้าไม่เกินวันที่ 31 ตุลาคมของปีงบประมาณถัดไป
6. แบบฟอร์มการประเมินที่เกี่ยวข้อง
📄 แบบ 2544-1
แบบประเมินการปฏิบัติงานด้านการเงิน การบัญชีของสถานศึกษา โดยตรวจรายการและบันทึกผลว่ามี/ใช่ หรือไม่มี/ไม่ใช่ พร้อมช่องบันทึกเพิ่มเติม
📊 แบบ 2544-2
แบบสรุปผลการประเมิน ใช้บันทึกคะแนนที่ได้รับตามเกณฑ์ทั้ง 10 ประเด็น คะแนนเต็ม 100 คะแนน
📈 แบบ 2544-3
แบบรายงานผลการประเมิน โดยคู่มือระบุว่าข้อมูลที่บันทึกในแบบ 2544-2 จะแสดงในแบบ 2544-3 อัตโนมัติ เมื่อใช้ไฟล์ Excel ตามที่กำหนด
🏢 แบบ สพท. 2544
แบบสังเคราะห์ผลการประเมินสำหรับสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา เพื่อรวบรวมและวิเคราะห์ผลจากสถานศึกษาในสังกัด
7. กำหนดการส่งรายงานตามคู่มือ
📅 สถานศึกษา — ภายในเดือนกรกฎาคม
ประเมินตนเองปีละ 1 ครั้ง และส่งแบบ 2544-1 รวมทั้งแบบ 2544-2 และ 2544-3 ในรูปแบบ Excel ผ่านระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ของต้นสังกัด
📅 สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา — ภายในเดือนตุลาคม
สังเคราะห์ผลด้วยแบบ สพท. 2544 และจัดส่ง สพฐ. พร้อมแผนการตรวจสอบภายในประจำปี ตามกำหนดของคู่มือ
8. เอกสารที่ควรเตรียมเพื่อรับการประเมิน
- แผนปฏิบัติการประจำปีและโครงการ/กิจกรรม
- คำสั่งแต่งตั้งเจ้าหน้าที่การเงินและกรรมการเก็บรักษาเงิน
- ทะเบียนคุมเงินนอกงบประมาณแต่ละประเภท
- ทะเบียนคุมการรับและนำส่งเงินรายได้แผ่นดิน
- สมุดคู่ฝากธนาคารและหลักฐานการฝากถอน
- รายงานเงินคงเหลือประจำวัน
- งบเทียบยอดเงินฝากธนาคาร
- ใบเสร็จรับเงินและทะเบียนคุมใบเสร็จรับเงิน
- ใบสำคัญคู่จ่ายและหลักฐานประกอบการเบิกจ่าย
- สัญญายืมเงินและหลักฐานส่งใช้เงินยืม
- รายงานการรับ–จ่ายเงินรายได้สถานศึกษา
✅ สรุปสำหรับผู้บริหารและเจ้าหน้าที่การเงินโรงเรียน
คู่มือฉบับนี้ช่วยให้สถานศึกษาที่ปฏิบัติตามระบบควบคุมทางการเงินของหน่วยงานย่อย พ.ศ. 2544 สามารถประเมินตนเองตามเกณฑ์ทั้ง 10 ประเด็น คะแนนเต็ม 100 คะแนน เพื่อทบทวนการปฏิบัติงาน ลดความผิดพลาด และพัฒนาระบบการเงินและบัญชีให้ถูกต้อง โปร่งใส และตรวจสอบได้
บทความนี้สรุปจากคู่มือที่จัดทำใน พ.ศ. 2567 สำหรับระบบควบคุมทางการเงินของหน่วยงานย่อย พ.ศ. 2544 ก่อนนำไปใช้จริงควรตรวจสอบระบบบัญชีของสถานศึกษา ระเบียบที่แก้ไขเพิ่มเติม และกำหนดการประเมินล่าสุดจากหน่วยงานต้นสังกัด
คู่มือกลุ่มตรวจสอบภายใน สพฐ. พ.ศ. 2567
Loading PDF…
ใส่ความเห็น